„Nie chcę nikogo zawieść.”

„Jeśli odmówię, pomyślą, że jestem egoistką.”

„Nie powiem, że coś mnie zraniło, bo druga osoba może się zdenerwować.”

Jeśli podobne myśli pojawiają się u Ciebie dość często, być może spotkałeś(-aś) się już z określeniem people pleasing.

W ostatnich latach termin ten zyskał dużą popularność w mediach społecznościowych. Najczęściej opisuje się nim osoby, które mają trudność z odmawianiem, stawianiem granic czy otwartym wyrażaniem własnych potrzeb. Często mówi się również o nadmiernym dostosowywaniu się do oczekiwań innych oraz przedkładaniu ich potrzeb ponad własne.

Czy jednak people pleasing to jedynie modny termin, czy też opisuje zjawisko, którym od lat zajmuje się psychologia naukowa?

Choć określenie people pleasing nie funkcjonuje jako oficjalny termin psychologiczny ani diagnostyczny, badacze od ponad 30 lat opisują bardzo podobne mechanizmy. W literaturze naukowej najczęściej pojawiają się pojęcia takie jak self-silencing (tłumienie siebie), approval seeking (poszukiwanie aprobaty), self-sacrifice (nadmierne poświęcanie się) czy rejection sensitivity (nadwrażliwość na odrzucenie). Wszystkie odnoszą się do nieco innych aspektów funkcjonowania, jednak opisują zachowania, które często kojarzymy właśnie z people pleasing. 

Czym jest self-silencing?

Spośród opisanych w literaturze konstruktów za najbliższy odpowiednik people pleasing najczęściej uznaje się self-silencing, czyli tłumienie siebie. Nie jest to jednak pojęcie całkowicie tożsame. Self-silencing odnosi się przede wszystkim do tendencji do niewyrażania własnych potrzeb, emocji i opinii w celu utrzymania relacji lub uniknięcia konfliktu (Jack, 1991).

Osoby stosujące self-silencing często:

• powstrzymują się od wyrażania własnych potrzeb, 
• ukrywają trudne emocje, 
• tłumią złość, 
• zgadzają się na rzeczy, których w rzeczywistości nie chcą robić, 
• unikają konfliktów, 
• przedkładają dobro relacji ponad własne potrzeby. 

Co ważne, self-silencing nie oznacza jedynie „milczenia”. Dana Crowley Jack, autorka tej koncepcji, opisuje je jako złożony sposób funkcjonowania w relacjach interpersonalnych, obejmujący kilka wzajemnie powiązanych aspektów (Jack i Dill, 1992).

Cztery wymiary self-silencing

1. Zewnętrzne źródło samooceny (Externalized Self-Perception)

Osoba ocenia swoją wartość przede wszystkim przez pryzmat opinii innych ludzi. To, jak postrzega samą siebie, zależy w dużej mierze od tego, czy czuje się akceptowana i doceniana przez otoczenie.

Przykładowa myśl:

„Jeżeli inni są ze mnie zadowoleni, oznacza to, że jestem wartościową osobą.”

2. Troska poprzez poświęcanie siebie (Care as Self-Sacrifice)

W tym wymiarze własne potrzeby są systematycznie odsuwane na dalszy plan. Priorytetem staje się dbanie o dobro i komfort innych, nawet jeśli odbywa się to kosztem własnego zdrowia, odpoczynku czy samopoczucia.

Przykładowa myśl:

„Najpierw zadbam o wszystkich innych. Na siebie przyjdzie czas później.”

3. Tłumienie siebie (Silencing the Self)

To najbardziej charakterystyczny element całej koncepcji.

Osoba powstrzymuje się od wyrażania emocji, potrzeb, opinii czy niezadowolenia, ponieważ obawia się, że mogłoby to doprowadzić do konfliktu, pogorszenia relacji lub odrzucenia.

Przykładowa myśl:

„Nie powiem, że coś mnie zraniło, bo druga osoba może się zdenerwować.”

4. Podzielone Ja (Divided Self)

Osoba prezentuje otoczeniu obraz siebie, który nie odzwierciedla jej rzeczywistych przeżyć. Z zewnątrz sprawia wrażenie spokojnej i zadowolonej, mimo że wewnętrznie doświadcza smutku, złości lub cierpienia.

Może to wyglądać na przykład tak:

W środku myśli: „Jest mi bardzo źle.”

Gdy ktoś pyta, odpowiada: „Wszystko w porządku.”

A co z people pleasing?

Przez wiele lat people pleasing funkcjonowało przede wszystkim jako określenie używane w literaturze popularnonaukowej i mediach społecznościowych. Dopiero w ostatnich latach zaczęły pojawiać się badania traktujące je jako odrębny konstrukt psychologiczny.

Przykładowo Kuang i współpracownicy (2025) definiują people pleasing jako tendencję do przedkładania potrzeb i pragnień innych osób nad własne oraz podejmowania znacznego wysiłku, aby zadowolić innych, często kosztem własnego dobrostanu. 

Choć badania nad people pleasing są jeszcze stosunkowo nieliczne, wiele wskazuje na to, że zjawisko to w dużym stopniu pokrywa się z mechanizmami opisywanymi wcześniej w ramach badań nad self-silencing, approval seeking czy self-sacrifice. To właśnie dzięki tym badaniom wiemy dziś znacznie więcej o tym, dlaczego niektórym osobom tak trudno powiedzieć „nie”, postawić granicę lub otwarcie mówić o własnych potrzebach.

Skąd może się brać people pleasing?

Czy skłonność do zadowalania innych jest wrodzona?

Dotychczasowe badania sugerują, że odpowiedź jest bardziej złożona. Nie wskazują jednej przyczyny odpowiedzialnej za rozwój people pleasing czy self-silencing. Przeciwnie – pokazują, że na ich rozwój mogą wpływać zarówno wcześniejsze doświadczenia, sposób funkcjonowania w relacjach, jak i indywidualne cechy psychologiczne.

Poniżej przedstawię czynniki, które obecnie należą do najlepiej udokumentowanych.

1. Pozabezpieczny styl przywiązania

Jednym z najlepiej opisanych mechanizmów jest pozabezpieczny styl przywiązania, szczególnie jego lękowy wzorzec.

Pozabezpieczny styl przywiązania oznacza sposób funkcjonowania w bliskich relacjach, w którym poczucie bezpieczeństwa jest osłabione. Osoby z takim stylem częściej obawiają się odrzucenia lub opuszczenia, mają trudność z zaufaniem innym albo unikają nadmiernej bliskości, co może wpływać na sposób budowania i utrzymywania relacji (Simpson i Rholes, 2017).

Narracyjny przegląd obejmujący 126 badań opublikowanych w latach 1992–2023 wykazał, że osoby z lękowym stylem przywiązania częściej tłumią własne potrzeby i emocje w relacjach. Badacze podkreślają jednak, że styl przywiązania nie jest prostą „przyczyną” self-silencing. Raczej zwiększa podatność na wybieranie tej strategii w sytuacjach, w których osoba obawia się utraty bliskiej relacji (Jack i in., 2026).

Możliwe, że osoby, które doświadczyły nieprzewidywalności, warunkowej akceptacji lub trudności w zaspokajaniu potrzeb emocjonalnych, uczą się, że utrzymanie więzi wymaga przede wszystkim dostosowywania się do oczekiwań innych. W efekcie własne potrzeby mogą stopniowo schodzić na dalszy plan. 

2. Nadwrażliwość na odrzucenie

Kolejnym dobrze udokumentowanym mechanizmem jest nadwrażliwość na odrzucenie (rejection sensitivity).

Osoby z wysoką nadwrażliwością na odrzucenie częściej oczekują odrzucenia, łatwiej interpretują zachowania innych jako sygnały odrzucenia i silniej na nie reagują (Downey i Feldman, 1996). W rezultacie mogą ostrożniej podchodzić do wyrażania własnych potrzeb czy sprzeciwu, obawiając się, że mogłoby to zaszkodzić relacji. Zgodnie z wynikami późniejszych badań osoby bardziej obawiające się odrzucenia częściej stosują również self-silencing (Mishra i Allen, 2023).

W badaniu Harper (2007) i współpracowników przeprowadzonym na 211 parach nastolatków pozostających w związkach romantycznych wykazano, że większa nadwrażliwość na odrzucenie wiązała się z większym nasileniem self-silencing, a ten z kolei był związany z wyższym poziomem objawów depresyjnych.

Z kolei Göncü i Sümer (2011), badając 177 osób pozostających w związkach, zauważyli, że osoby z większą nadwrażliwością na odrzucenie częściej obwiniały siebie za problemy w relacji. To właśnie tendencja do obwiniania siebie częściowo wyjaśniała, dlaczego osoby te częściej tłumiły własne potrzeby i emocje. 

3. Relacje, w których trudno czuć się bezpiecznie

Jednym z najciekawszych wniosków płynących z przeglądu badań Dany Crowley Jack (2026) i współpracowników jest to, że self-silencing nie jest wyłącznie cechą jednostki. Bardzo duże znaczenie ma również kontekst relacyjny.

Badania pokazują, że self-silencing częściej występuje w relacjach asymetrycznych, z ograniczoną wzajemnością lub niskim poczuciem bezpieczeństwa. Dotyczy to między innymi relacji, w których jedna osoba ma znacznie mniejszy wpływ na podejmowane decyzje, doświadcza nadmiernej kontroli lub nie czuje, że jej potrzeby są równie ważne jak potrzeby partnera.

Autorzy podkreślają, że w takich warunkach tłumienie własnych emocji może pełnić funkcję strategii ochronnej. Ograniczanie wyrażania sprzeciwu czy niezadowolenia może być próbą zmniejszenia ryzyka konfliktu lub utraty relacji, nawet jeśli długoterminowo wiąże się z kosztami dla zdrowia psychicznego. 

4. Przemoc i relacje kontrolujące

Szczególnym przykładem relacji, w których może rozwijać się self-silencing, są relacje przemocowe.

Przegląd badań wskazuje, że osoby doświadczające przemocy psychicznej, fizycznej lub silnej kontroli częściej tłumią własne potrzeby i emocje. W takich sytuacjach self-silencing może pełnić funkcję strategii przetrwania – ograniczanie wyrażania sprzeciwu bywa próbą uniknięcia eskalacji przemocy lub dalszych negatywnych konsekwencji (Jack i in., 2026). Badania jakościowe prowadzone wśród kobiet doświadczających przemocy ze strony partnera pokazują również, że self-silencing może przejawiać się nie tylko w niewyrażaniu własnych emocji i potrzeb, ale także w rezygnacji z poszukiwania pomocy czy ujawniania doświadczanej przemocy (Baeza i in., 2024).

Warto podkreślić, że nie oznacza to, iż każda osoba doświadczająca przemocy będzie stosowała self-silencing. Badania pokazują jednak, że takie środowisko może sprzyjać utrwalaniu tego sposobu funkcjonowania również w późniejszych, bezpiecznych relacjach. 

5. Samokrytycyzm i samoocena

Coraz więcej badań wskazuje, że istotną rolę odgrywa również sposób, w jaki człowiek myśli o sobie.

Osoby o wysokim poziomie samokrytycyzmu częściej oceniają siebie surowo, przypisują sobie odpowiedzialność za trudności w relacjach i mają większą skłonność do pomijania własnych potrzeb.

W badaniu obejmującym 272 studentów pozostających w związkach romantycznych Rajabi i współpracownicy (2015) wykazali, że self-silencing częściowo pośredniczył w związku pomiędzy samokrytycyzmem a objawami depresji. Oznacza to, że osoby bardziej krytyczne wobec siebie częściej tłumiły własne potrzeby i emocje, a strategia ta wiązała się z większym nasileniem objawów depresyjnych.

Podobnie wygląda sytuacja w przypadku samooceny. Przegląd badań Jack i in. (2026), pokazuje że niższa samoocena często współwystępuje z wyższym poziomem self-silencing. Autorzy zwracają jednak uwagę, że dostępne badania nie pozwalają jednoznacznie określić kierunku tej zależności. Możliwe, że niższa samoocena sprzyja tłumieniu własnych potrzeb, ale równie prawdopodobne jest, że ich przewlekłe tłumienie z czasem negatywnie wpływa na sposób, w jaki osoba postrzega samą siebie. Potrzebne są jednak dalsze badania podłużne, aby lepiej wyjaśnić te zależności.

6. A co z doświadczeniami z dzieciństwa?

W popularnych artykułach często można przeczytać, że people pleasing jest bezpośrednim skutkiem określonego sposobu wychowania. Aktualny stan badań jest jednak bardziej ostrożny.

Nie dysponujemy jednoznacznymi dowodami pokazującymi, że konkretne komunikaty rodziców, takie jak „Nie sprawiaj problemów” czy „Grzeczne dzieci się nie złoszczą”, prowadzą do rozwoju self-silencing.

Badania sugerują jednak, że doświadczenia z dzieciństwa mogą odgrywać istotną rolę pośrednio – wpływając na rozwój stylu przywiązania, samooceny czy nadwrażliwości na odrzucenie. To właśnie te mechanizmy wydają się najlepiej wyjaśniać, dlaczego część osób w dorosłym życiu ma trudność z otwartym wyrażaniem własnych potrzeb.

7. Normy społeczne i oczekiwania wobec ról płciowych

Twórczyni koncepcji self-silencing, Dana Crowley Jack, zwracała uwagę, że sposób, w jaki dziewczynki i chłopcy są socjalizowani, może wpływać na rozwój tego mechanizmu.

Dziewczynki częściej zachęca się do troskliwości, łagodzenia konfliktów czy dbania o potrzeby innych. Z kolei chłopcy częściej otrzymują przekaz, że nie powinni okazywać słabości ani mówić o trudnych emocjach.

Współczesne badania sugerują, że oba rodzaje oczekiwań mogą sprzyjać tłumieniu części własnych przeżyć, choć z różnych powodów. Jednocześnie autorzy przeglądu podkreślają, że self-silencing nie jest wyłącznie „kobiecym” zjawiskiem – może występować zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn. 

Z czym może wiązać się people pleasing?

Badanie Blötnera (2026) pokazało, że osoby z wysokim poziomem people pleasing częściej przejawiały lęk, większą zależność od innych i perfekcjonizm. Charakteryzowały się również wyższą empatią emocjonalną i sentymentalnością, a jednocześnie niższą pewnością siebie oraz mniejszą śmiałością w sytuacjach społecznych.

People pleasing często rozwija się jako sposób radzenia sobie w relacjach i może sprawiać wrażenie skutecznej strategii. Dlaczego więc, mimo dobrych intencji, długotrwałe pomijanie własnych potrzeb bywa związane z pogorszeniem samopoczucia i trudnościami w budowaniu bliskich relacji? O tym przeczytasz w drugiej części artykułu.

Autorka: Daria Kopacz

Bibliografia: 

Simpson, J. A., & Rholes, W. S. (2017). Adult attachment, stress, and romantic relationships. Current Opinion in Psychology, 13, 19–24. https://doi.org/10.1016/j.copsyc.2016.04.006

Baeza, M. J., De Santis, J. P., Cianelli, R., Metheny, N., & Villegas, N. (2024). Bearing (Aguantando) with intimate partner violence: A grounded theory study of self-silencing among Hispanic women who experienced intimate partner violence. Qualitative Health Research, 34(7), 662–675. https://doi.org/10.1177/10497323231225144

Jack, D. C., & Dill, D. (1992). The silencing the self scale: Schemas of intimacy associated with depression in women. Psychology of Women Quarterly, 16(1), 97–106. https://doi.org/10.1111/j.1471-6402.1992.tb00242.x

Jack, D. C. (1991). Silencing the self: Women and depression. Harvard University Press.

Kuang, X., Li, H., Luo, W., Zhu, J., & Ren, F. (2025). The mental health implications of people-pleasing: Psychometric properties and latent profiles of the Chinese People-Pleasing Questionnaire. PsyCh Journal, 14, 500–512. https://doi.org/10.1002/pchj.70016

Downey, G., & Feldman, S. I. (1996). Implications of rejection sensitivity for intimate relationships. Journal of Personality and Social Psychology, 70(6), 1327–1343. https://doi.org/10.1037/0022-3514.70.6.1327

Mishra, M., & Allen, M. S. (2023). Rejection sensitivity and romantic relationships: A systematic review and meta-analysis. Personality and Individual Differences, 208, 1–8. https://doi.org/10.1016/j.paid.2023.112186

Harper, M. S., & Welsh, D. P. (2007). Keeping quiet: Self-silencing and its association with relational and individual functioning among adolescent romantic couples. Journal of Social and Personal Relationships, 24(1), 99–116. https://doi.org/10.1177/0265407507072601

Göncü, A., & Sümer, N. (2011). Rejection sensitivity, self-esteem instability, and relationship outcomes: The mediating role of responsibility attributions. European Psychologist, 16(4), 303–313. https://doi.org/10.1027/1016-9040/a000066

Rajabi, G., Malik Mohammadi, F., Amanallahifar, A., & Sudani, M. (2015). Self-criticism, internal religious orientation, depression, and feeling of loneliness with mediation of silencing the self among students involved in romantic relationships: A path analysis model. Journal of Fundamentals of Mental Health, 17(6), 284–291. https://doi.org/10.22038/JFMH.2015.5450

Blötner, C. (2026). Valuing others over oneself: Development and validation of a people pleasing scale in two German samples. Current Psychology, 45, 952. https://doi.org/10.1007/s12144-026-09519-2